
Haanssluis is een rijksmonument. De wulfmuren of troggewelfjes werden in Groningen veel toegepast in waterbouwkunstwerken en Haanssluis is één van de weinige bewaarde voorbeelden. Deze boogvormige muren van de schutkolk zijn verticaal gemetselde bakstenen tussen ijzeren of stalen balken, de zogeheten kubbestijlen.
Halverwege de negentiende eeuw legde boer De Haan een kanaal aan, de Haansvaart, om zijn boerderij te verbinden met het Schildmeer. Het verval van het waterniveau liep vanaf het hoger gelegen meer richting het dorp Hellum. Om dit hoogteverschil op te vangen bouwde hij ook een sluis. Via het diep vervoerden de boeren bij Hellum vruchtbare afgegraven wierdegrond naar hun landerijen. Later werden ook bieten en turf vanaf de akkers vervoerd en aardappelen naar de aardappelmeelfabriek in Woudbloem.
Bij de sluis kwam een tolhuis. Het oude bord met het tarief voor de tolheffing (35 cent per ton, ook bij gedeeltelijke lading) hangt nog steeds aan de sluiswachterswoning.
Haanssluis en de vaart raakten in onbruik toen de richting van het water veranderde en Hellum hoger kwam te liggen.